W potrzasku

Legia nadal tkwi w pułapce, w którą nieostrożnie wdepnęła w zeszłym roku. Wydobycie się z tej pułapki będzie wymagało od kibiców wejścia na poziom świadomości, dojrzałości i odpowiedzialności, który przeciętnej piłkarskiej publiczności jest zwykle... niedostępny. Z przyczyn, nazwijmy to oględnie, obiektywnych.

Dziś już mało kto wraca do wydarzeń mających miejsce latem zeszłego roku. A przecież teraz dosięgły nas skutki tamtych błędów. Przypomnijmy – wiosną 2013 roku UEFA wprowadziła nowe regulacje wynikające z polityki 'zero tolerancji dla rasizmu'. Legia, bardzo wcześnie zaczynająca pucharowe rozgrywki w sezonie 2013/14, stała się jedną z pierwszych ofiar tych przepisów. Nasz klub został ukarany za flagi wywieszone podczas wyjazdowego meczu z walijską drużyną The New Saints, a następnie za wywieszenie 'trefnych' flag podczas meczu u siebie z Molde. UEFA potraktowała mecz z Molde jako recydywę, mimo że miał on miejsce jeszcze przed ogłoszeniem decyzji dotyczącej meczu z TNS i ani kibice, ani klub nie mieli szansy zareagować na pierwszą karę. Tym sposobem, zanim się obejrzeliśmy, przez szkodliwe kibicowskie przyzwyczajenia, przez klubowe niedbalstwo i brak przewidywania, a także przez specyficzne pojmowanie recydywy przez przez europejską federację, 'zaliczyliśmy' aż dwa poziomy kar z artykułu 14.

Od tamtego czasu wisiał nad nami 'topór' w postaci trzeciego poziomu kar z artykułu 14. Nieszczęście, do którego doszło w Lokeren, to oczywiście po części skutek nieuleczalnej głupoty jednostek, ale i po części naturalna konsekwencja zaistnienia określonych zmiennych. Te zmienne to zastany stan faktyczny (dwa poziomy kar), kostyczność zapisów artykułu 14. oraz zakorzeniona od lat (czy wręcz pokoleń) kibicowska skłonność do różnych form obrażania i deprymowania przeciwnika. Obserwując tegoroczne mecze Legii rozgrywane w europejskich rozgrywkach, łatwo można było przewidzieć, że wszczęcie kolejnego postępowania przeciw naszemu klubowi jest kwestią czasu, a jego konsekwencje będą bardzo bolesne. Decydujący bodziec zależał tylko i wyłącznie od odpowiedniego poziomu wyczulenia sędziów czy obserwatorów meczów z udziałem Legii.

Dziś, czytając oświadczenie grup kibicowskich po najnowszych karach, widzimy fragment dotyczący 'eliminacji marginalnych zachowań uznawanych za rasistowskie'. Od razu nasuwa  się pytanie – dlaczego dopiero teraz? Czy naprawdę zrozumienie, że 'pohukiwanie' to bodaj najbardziej oczywiste zachowanie rasistowskie obecne na współczesnych stadionach i dodanie do siebie dwóch składników sumy (artykuł 14. plus zachowanie rasistowskie) jest działaniem na tyle skomplikowanym i wymagającym uruchomienia tak głęboko ukrytych zasobów wyobraźni, że nie dało się go przeprowadzić wcześniej? Czy naprawdę trzeba było usłyszeć, że nasz stadion znów zostanie zamknięty, żeby dojść do wniosku, że ów margines powinien zostać wyeliminowany, jak, nie przymierzając, wyklęte przez środowisko 'achtungi'?

Odpowiedź wydaje się oczywista. Tylko że w tym miejscu pojawia się paradoks. Otóż okazuje się, że najwięcej zależy właśnie od środowiska, od mniej lub bardziej formalnych organizacji, które są zdolne do tego, żeby prewencyjnie (przy pomocy argumentu siły?) wpłynąć na co mniej rozgarniętych lub co bardziej niesubordynowanych kibiców. Tym sposobem UEFA nieświadomie przyczynia się do wzmocnienia koncepcji 'państwa w państwie' na polskich trybunach. O ile bowiem w przypadku flag można było doszukiwać się winy klubu, który umożliwił ich ekspozycję, o tyle sytuacja, w której klub jest karany za incydent, któremu praktycznie nie jest w stanie zapobiec (i nigdy nie będzie), a reakcja klubu na zaistnienie tego incydentu jest pozbawiona jakiegokolwiek znaczenia, oznacza, że przekaz jest już skierowany wprost do kibiców. Dialog właśnie został przeniesiony ponad głowy panów Leśnodorskiego, Mioduskiego i Wandzela.

Paradoksów jest zresztą więcej. 'Pohukiwanie' jest karane tak samo jak zajścia, po których w szpitalach lądują ludzie ugodzeni nożem, a bardziej restrykcyjnie niż wszczęcie na trybunach awantury, skutkującej przerwaniem meczu na pół godziny. Stajemy w obliczu urzędowo zdefiniowanego ostracyzmu, nie mniej odrażającego niż rasizm i ksenofobia, z którymi rzekomo tak zaciekle walczy europejska federacja. Tylko jakie to wszystko ma znaczenie? Takie w tym momencie są reguły gry.

W kontekście przyszłych skutków egzekwowania przepisów artykułu 14. ucywilizować musi się zatem środowisko. Środowisko, które buduje swoją tożsamość na niechęci do cywilizowania się, które lubi operować emocjami opartymi na poczuciu wewnętrznej solidarności, tym mocniejszej im gwałtowniejszy zewnętrzny nacisk. A jednocześnie, jeżeli w Legię uderzy coraz bardziej realna katastrofa, to przecież i to środowisko poniesie potężne straty. Skutki tego wewnętrznego rozdarcia widać już w wiadomym oświadczeniu grup, które z jednej strony zawiera przekaz ważny i pożądany przez klub, ale z drugiej strony histeryczną wręcz w tonie próbę wytłumaczenia się z tego przekazu i jednoczesnego odcięcia się od podejrzeń o 'kolaborację' ze stowarzyszeniem 'Nigdy Więcej'.

Cóż, widać jak na dłoni, że nie będzie łatwo wygrzebać się z tego bagna, w którym tkwimy po pas. Ale trzeba wierzyć, że jakoś się uda, trzeba wierzyć, że są tacy, którzy będą chcieli i umieli tego dokonać. Bo inaczej Legia przegra, przegra jak nie przegrała jeszcze nigdy - a my razem z nią. Wszyscy.