Zezem. Zmiany, zmiany, zmiany

Historia ligi piłkarskiej nie pokrywa się z historią mistrzostw Polski. Po I wojnie światowej i odzyskaniu przez Polskę niepodległości, zanim powstała liga, już wyłaniano mistrza kraju. Na zjeździe 31 polskich klubów piłki nożnej w dniach 20-21.12.1919 roku w Warszawie utworzono PZPN.

Podczas tego zjazdu podzielono kraj na 5 okręgów oraz ogłoszono regulamin I mistrzostw Polski. Z uwagi na wojnę polsko-bolszewicką w 1920 roku rozgrywek nie dokończono. Po raz pierwszy mistrza wyłoniono w 1921 roku i została nim Cracovia. Rozgrywki w systemie grupowym /poza ligowym/ organizowano w latach 1922, 1923, 1925 i 1926, lecz wskutek licznych zastrzeżeń, z inicjatywy klubów lwowskich /Pogoń, Czarni i Hasmonea/, do których dołączyły: Legia, Polonia, Warszawianka z Warszawy, ŁKS i Turyści z Łodzi, Warta z Poznania, Wisła z Krakowa, 1FC z Katowic, Ruch z Chorzowa i Toruński KS powołano od 1927 roku ogólnokrajową Polską Ligę Piłki Nożnej. PZPN tej inicjatywy nie zaakceptował i w zorganizowanych przez związek rozgrywkach wzięła udział Cracovia, a w jej miejsce do PLPN dokooptowano Jutrzenkę Kraków. Mistrzem ligi w 1927 roku została Wisła Kraków. Liga liczyła 14 drużyn i grała systemem wiosna - jesień. W 1928 roku liga liczyła 15 drużyn ze względu na wejście do niej Pasów. Przed II wojną światową liga liczyła: w 1929 roku -13 drużyn, 1930-1932 – 12, 1934 – 12, 1935 – 11, 1936-1939 - 10.W roku 1933 ligę podzielono na 2 grupy po 6 zespołów i po jednej rundzie otworzono grupę mistrzowską i spadkową też po 6 zespołów.

Po II wojnie trzy lata trwała walka o odtworzenie ligi. Już 29.06.1945 roku przedstawiciele 11 klubów przedstawili projekt rozgrywek odrzucony przez 26 walne zgromadzenie PZPN. Dnia 1 lipca 1946 roku związek rozpisał referendum na temat systemu rozgrywek. Gremialnie uznano, że przedwojenna LPN istnieje nadal i tylko zawiesiła swoją działalność. Postanowiono utworzyć 12-zespołowe klasy rozgrywkowe: I i II ligę, ale znowu tym razem 28. walne zgromadzenie zanegowało tę inicjatywę zarządu. Mistrza w 1946 roku wyłoniono systemem nieligowym wedle projektu Stanisława Mielecha. Kiedy uzyskano milczącą zgodę ówczesnych władz w dniu 25.11.1946 roku zarząd PZPN postanowił poddać decyzji walnego zgromadzenia dwa projekty: autorstwa Andrzeja Przeworskiego, który zaproponował utworzenie 14-zespołowej ligi od 1948 roku i od 1949 roku 12-zespołowej, a rok 1947 przeznaczyć na kwalifikacje, oraz projekt Heliodora Konopki o utworzeniu ligi od 1947 roku, a o jej składzie miał decydować zarząd PZPN. Na 29. Walnym Zgromadzeniu 14-15.12.1946 roku wygrała koncepcja Przeworskiego. W 1948 roku w pierwszych rozgrywkach grały: Wisła, Cracovia, Ruch, Legia, AKS Chorzów, Lech Poznań, Polonia Warszawa, ŁKS, Warta Poznań, Polonia Bytom, Tarnovia, Garbarnia Kraków, Górnik Radlin, Widzew Łódź. Mistrzem po dodatkowym meczu została Cracovia, pokonując na boisku Garbarni Wisłę 3:1. Z ligi spadły 4 ostatnie drużyny, a weszły dwie: Lechia Gdańsk i Szombierki Bytom. W 1949 roku na 31. Walnym Zgromadzeniu postanowiono, że od 1951 roku mistrzem Polski będzie zdobywca pucharu Polski wyłaniany w ramach spartakiady młodzieży i zmieniono nazwy wielu drużyn, m. innymi Legii na CWKS, Wisły na Gwardię, ŁKS na Włókniarza, Lecha na ZZK i potem Kolejarz, Polonia - Kolejarz itd. Edycję ligową 1951 wygrała Wisła, ale tytuł przyznano Ruchowi Chorzów. W sezonie 1952 rozgrywano mecze w dwóch grupach po 6 drużyn, a mistrza wyłonił mecz pomiędzy zwycięzcami grup. Do mistrza jako zdobywcy PP nie wrócono. W latach 1953 do 1960 roku liga liczyła 12 drużyn. Powiększono ją w 1961 roku do 14 drużyn po to, aby w sezonie 1962 zorganizować przejściowe rozgrywki do sezonu jesień - wiosna w dwóch grupach po 7 drużyn. W 1962 roku mistrza wyłoniono w połowie roku, a o kolejności decydowały dodatkowe mecze pomiędzy zespołami zajmującymi takie same miejsca w grupach. W sezonach 1962/1963 do 1972/1973 liga liczyła 14 drużyn, a począwszy od sezonu 1973/1974 powiększono ją do 16 drużyn i tak jest do dziś. Dodatkowo zlikwidowano III ligę i utworzono 2 grupy II ligi po 16 drużyn. Odnotujmy, że znane później drużyny pojawiły się po II wojnie światowej w I lidze: Ruch Chorzów w 1949 roku, Górnik Zabrze – 1956, Polonia Bydgoszcz - 1958, Pogoń Szczecin – 1959, Stal Mielec - 1961, Stal Rzeszów - 1962/63, Zawisza Bydgoszcz - 1964/65, Śląsk Wrocław - 1964/65, GKS Katowice - 1965/66, Zagłębie Wałbrzych - 1969/70, ROW Rybnik 1970/71, GKS Tychy - 1974/75, Arka Gdynia - 1974/75 czy Motor Lublin - 1980/81. Jedynym zespołem, który po II wojnie nie spadł z I Ligi jest Legia Warszawa.

Do sezonu 2001/2002 mimo różnych koncepcji nie zdecydowano się na zmiany systemu rozgrywek. W tym sezonie zorganizowano rozgrywki w grupach - na jesieni w dwóch równych grupach A i B, a na wiosnę w grupie mistrzowskiej /walczącej o miejsca 1-8/ i spadkowej /9-16/. Tę reformę uznano za wyjątkowo nieudaną i po jednym sezonie od eksperymentu odstąpiono.

W latach 1927 do 1994/1995 za zwycięstwo przyznawano 2 punkty, 1 za remis. W sezonach 1986/87 do 1989/1990 za zwycięstwo różnicą 3 bramek dodawano 1 punkt, zaś za porażkę 3 bramkami odejmowano 1 punkt. Od sezonu 1995/1996 za zwycięstwo przyznaje się 3 punkty, za remis 1.

W 21. wieku poczynania władz piłkarskich skoncentrowały się na usamodzielnieniu organizacyjnym i finansowym I ligi. W 2005 roku od 09.03 najpierw zmieniono nazwę na Idea Ekstraklasa, a od 16.09.2005 roku na Orange Ekstraklasa. Wcześniej, bo 12.08.2005 roku Ekstraklasa SA podpisał z PZPN umowę o zarządzaniu rozgrywkami piłkarskiej ligi zawodowej co faktycznie nastąpiło 18.11. 2005 roku od meczu Legii z Górnikiem. Zaś 13.07.2006 roku na wniosek prezesa Zarządu Ekstraklasy SA, prezydium PZPN zatwierdziło nowy regulamin rozgrywek, które samodzielnie od sezonu 2006/2007 organizuje Ekstraklasa SA. W gestii PZPN pozostały: proces licencyjny, sprawy sędziowskie, sprawy międzynarodowe, kwestie bezpieczeństwa na stadionach oraz sprawy dyscyplinarne w instancji odwoławczej. Oficjalnie I Liga zmieniał nazwę na Ekstraklasa SA od sezonu 2008/2009. Od 21.07.2011 roku do końca lipca 2015 roku oficjalnym sponsorem jest T-Mobile.

Dzisiejszy system rozgrywek jest efektem uchwały Rady Nadzorczej Ekstraklasy SA z dnia 5 kwietnia 2013 roku. Po rozegraniu 30 kolejek fazy zasadniczej zespoły dzieli się na dwie grupy po 8 drużyn zależnie od zajętych miejsc, a zdobyte przez nich punkty dzieli się przez 2. W kolejnej fazie drużyny rozgrywają po 1 meczu i to kolejność w tych grupach decyduje o mistrzostwie i spadku. Za taką decyzją stały względy marketingowe, finansowe i szkoleniowe. Nie zostały one w pełni ziszczone. Uznano, że system rozgrywek powinien nadążać za poprawą infrastruktury /podgrzewane płyty, nowe stadiony/ oraz zmianami klimatu /ocieplenie/ i że piłkarze powinni rozgrywać więcej meczów, gdyż pod tym względem wyraźnie odstajemy od europejskiej czołówki. W zasadzie taki kształt reformy w owym czasie był jedynym możliwym, gdyż umowa z T-Mobile, a zwłaszcza z Canal+ zakłada, że na czas ich trwania liczba drużyn w Ekstraklasie nie ulegnie zmianie. Wydaje się, że można by wynegocjować zmniejszenie liczby zespołów, ale ze względów logistyczno-finansowych jej powiększenie napotkałoby na sprzeciw. Dodatkowo zmiany musiałoby zatwierdzić Walne Zgromadzenie Delegatów, gdyż wiązałoby się ze zmianą liczby drużyn w I lidze oraz zasadami awansu i spadku, a to może nastąpić formalnie z dwuletnim wyprzedzeniem. Aktualnie wydaje się celowe wspólnego stanowiska pomiędzy Radą Nadzorczą Ekstraklasy SA i Zarządem PZPN, tak, aby negocjując zasady licencji na transmitowanie meczów określając liczbę drużyn i zasady rozgrywek.

Osobiście przyznam, że za optymalne uważam powiększenie drużyn Ekstraklasy do 18. Jak w niniejszym tekście wykazałem w rozgrywkach brało udział wiele zespołów wywodzących się z różnych regionów kraju i ta rywalizacja ma w Polsce prawdziwy sens. W najbliższej perspektywie należy liczyć się z podniesieniem się z upadku klubów wywodzących się z dużych ośrodków jak Polonia w Warszawie, ŁKS i Widzew w Łodzi, GKS w Katowicach. A przecież nie można pozbawiać praw do piłkarskiego rozwoju takim miastom jak: Rzeszów, Lublin, Olsztyn, Gdynia, Toruń czy Bytom. Nadto polska piłka potrzebuje kapitału, a ten wejdzie do niej jak będzie miał szanse zaistnienia w najwyższej klasie rozgrywkowej. Ograniczenie takich możliwości to skazywania Ekstraklasy na starczy uwiąd. Na zmniejszenie liczby naciska Canal +, który chciałby zmniejszyć nakłady na organizowanie przekazu telewizyjnego. Tego nie można lekceważyć, ale najważniejszy musi być interes naszej piłki, a nie tylko zwiększenie komfortu tych, którzy dzięki niej całkiem dobrze funkcjonują.